Giữa đời sống hiện đại đầy ắp TikTok, Reels hay những bản nhạc trending, có một nhóm sinh viên ĐH Văn hoá Hà Nội đang làm điều cực kỳ "ngược dòng" nhưng vô cùng ý nghĩa: biến dân ca Ví, Giặm trở nên "trendy" mà vẫn giữ được cái hồn nguyên bản của di sản qua dự án "Mạch Lam Giang"
Xuất phát điểm từ tình yêu quê hương
Nguyễn Đình Sáng, anh chàng sinh viên Báo chí đến từ Nghệ An, chính là trưởng nhóm của dự án này. Lớn lên cùng những câu hát Ví, Giặm, Sáng luôn muốn có cơ hội để "flex" văn hoá quê hương với mọi người.
"Là người con xứ Nghệ, mình đã nghe rất nhiều bài hát Ví, Giặm nhưng chưa có cơ hội để lan tỏa, giới thiệu đến bạn bè. 'Mạch Lam Giang 2026' chính là cơ hội để mình góp sức quảng bá di sản giàu đẹp của quê hương, của dân tộc và của nhân loại", Sáng chia sẻ.
Nhưng challenge lớn nhất không phải việc dựng một sân khấu biểu diễn dân ca thông thường. Cái khó là làm sao để một thể loại nghệ thuật vốn được xem là "kén người nghe" lại có thể "chạm tim" giới trẻ mà vẫn giữ nguyên vibe nguyên bản
"Chúng mình nhận ra rằng, nhiều bạn trẻ biết đến Ví, Giặm như một làn điệu truyền thống, nhưng chưa thực sự có cơ hội lắng nghe, cảm nhận hay kết nối với chiều sâu tinh thần của loại hình nghệ thuật này", anh nói.
Từ đó, nhóm bắt đầu hành trình tìm cách kể lại câu chuyện di sản bằng ngôn ngữ gen Z đích thực
Khi bảo tồn gặp gỡ sáng tạo
Để chuẩn bị cho dự án, nhóm đã dành rất nhiều thời gian ngồi "cày" tài liệu, làm việc cùng nhà nghiên cứu văn hoá dân gian Nguyễn Hùng Vỹ và nghệ sĩ Lê Thanh Phong. Mục tiêu là hiểu thật sâu về bối cảnh văn hoá và tinh thần của Ví, Giặm.
Và plot twist là: khó khăn lớn nhất không phải tiền hay logistics, mà chính là balance giữa "giữ gìn" và "làm mới" cho hợp lý
"Nếu giữ nguyên hoàn toàn hình thức truyền thống, chương trình có thể khó chạm tới khán giả trẻ. Nhưng nếu làm mới quá mạnh tay, rất dễ khiến di sản mất đi tinh thần vốn có", Sáng thừa nhận.
Thay vì làm một show diễn bình thường, "Mạch Lam Giang" được build như một hành trình cảm xúc trọn vẹn. Những làn điệu Ví, Giặm cổ được mix cùng storytelling hiện đại, kết hợp visual đỉnh cao, ánh sáng nghệ thuật và công nghệ số để tạo cảm giác gần gũi với công chúng trẻ hơn
"Chúng mình không muốn khán giả chỉ nghe, mà muốn họ thật sự cảm được câu hát", Sáng nói.
Một số tiết mục còn được phối khí theo style đương đại, nhưng vẫn giữ trọn tinh thần và cấu trúc cốt lõi của dân ca Ví, Giặm. Mục tiêu của nhóm không phải biến di sản thành thứ gì đó hoàn toàn mới, mà là tạo ra "cây cầu" để người trẻ có thể tiếp cận vẻ đẹp nguyên bản của nó dễ dàng hơn
Plot twist: Gen Z không hề "thờ ơ" với di sản!
Điều khiến cả nhóm shocked nhất chính là phản ứng của khán giả trẻ.
"Nhiều bạn sinh viên chủ động đăng ký tham dự chương trình từ rất sớm, thậm chí còn dành nhiều lời động viên cho ê kíp. Điều đó khiến chúng mình nhận ra người trẻ không hề thờ ơ với di sản như mọi người vẫn nghĩ", Sáng chia sẻ.
Theo anh, khoảng cách giữa người trẻ và nghệ thuật dân gian không hẳn do thiếu quan tâm, mà còn nằm ở cách truyền tải không phù hợp.
"Trong khi người trẻ quen với những nội dung nhanh và giàu tính thị giác, Ví, Giặm lại cần sự lắng lại để cảm nhận. Nếu không có cách kể phù hợp, nhiều người sẽ thấy di sản là điều gì đó xa xôi", anh nói.
Tuy nhiên, việc nhiều bạn trẻ yêu thích những sản phẩm mang âm hưởng Ví, Giặm được phối khí mới cũng là một tín hiệu cực kỳ tích cực. Đó chính là bằng chứng cho thấy dân ca truyền thống hoàn toàn có thể "comeback" trong đời sống hiện đại nếu được tiếp cận đúng cách!
Di sản không nên bị "đóng khung"
Trong cuộc tranh luận về bảo tồn văn hoá, câu chuyện "giữ nguyên" hay "làm mới" luôn gây nhiều debate. Với nhóm sinh viên này, ranh giới quan trọng nhất chính là sự tôn trọng tinh thần cốt lõi của di sản.
"Sự sáng tạo chỉ có ý nghĩa khi được đặt trên nền tảng tôn trọng giá trị nguyên bản", Sáng khẳng định.
Chính vì thế, nhóm đã chọn cách làm việc trực tiếp với các nghệ nhân và chuyên gia để mọi chi tiết - từ lời ca, làn điệu đến cách thể hiện - đều được check kỹ càng.
Qua những buổi trao đổi với nghệ sĩ và các nhà nghiên cứu, nhóm dần realize ra một điều: Bảo tồn không phải là "đóng băng" di sản trong quá khứ, mà là tìm cách để nó tiếp tục "sống" trong hiện tại.
"Nếu thiếu đi những cầu nối giữa di sản và công chúng hôm nay, đặc biệt là người trẻ, khoảng cách ấy sẽ ngày càng lớn hơn", Sáng bày tỏ.
Đi xa nhưng nhớ về cội nguồn
Kết thúc cuộc trò chuyện, khi được hỏi nếu Ví, Giặm là một "tiếng nói", thì loại hình nghệ thuật này muốn nói gì với người trẻ hôm nay, Sáng trả lời:
"Có lẽ, điều đẹp nhất mà Ví, Giặm muốn nói là: Chúng ta có thể đi rất xa, nhưng vẫn nên giữ cho mình một 'mạch nguồn' văn hoá để nhớ mình là ai và mình đến từ đâu".
Giữa lòng Hà Nội, những câu hò xứ Nghệ vẫn đang vang lên theo một cách mới hơn, trẻ hơn. Không cần quá ồn ào hay "cố gắng viral", nhưng đủ để thấy rằng vẫn có những bạn trẻ đang kiên trì "phủi bụi" cho di sản, để nó tiếp tục tồn tại trong đời sống đương đại
Nguồn: svvn.tienphong.vn